Σκέψου πριν μιλήσεις. Διάβασε πριν σκεφτείς
– Φράνσις Ανν Λίμποβιτς
Αν για έναν ενήλικα το βιβλίο είναι κάτι παραπάνω από λέξεις τυπωμένες στο χαρτί, αν είναι ο τρόπος να σκεφτεί πέρα από τον εαυτό του ή να «επεκτείνει» τη σύντομη ζωή του, αν, ακόμα περισσότερο, είναι μια πράξη ελευθερίας που του χαρίζει μια αδέσμευτη πρόσβαση σε μια «ανώτερη πραγματικότητα», για ένα παιδί είναι αυτά αλλά και πολύ περισσότερα. Είναι το ανοικτό παράθυρο που θα του επιτρέψει να πετάξει σε σύμπαντα άγνωστα, να συναντήσει πλάσματα και ανθρώπους που δεν έχει φανταστεί, να γνωρίσει -ή να αναγνωρίσει- τον εαυτό του, να χτίσει την αντίληψή του για τον κόσμο.
Ωστόσο, θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι σήμερα τα παιδιά που κατακλύζονται από εικόνες, μέσω των διαφόρων οθονών, μπορούν να ανακαλύπτουν τον κόσμο πιο εύκολα, ίσως και πιο ολοκληρωμένα. Παραμύθια, ιστορίες για μικρά παιδιά, εκπαιδευτικές εκπομπές, ακόμα και ντοκιμαντέρ για παιδιά, είναι πολύ εύκολα διαθέσιμα. Όμως, δεν πρόκειται ακριβώς για την ίδια διαδικασία⸱ το ζητούμενο δεν είναι να αντιμετωπίσουμε το παιδί ως ένα άδειο σακί που πρέπει να το γεμίσουμε με «γνώση». Σε αντίθεση με την έτοιμη εικόνα, το βιβλίο, επιβάλλοντας έναν πιο αργό ρυθμό, «αναγκάζει» τον εγκέφαλο του παιδιού να δουλέψει. Πρέπει μόνο του να «σκηνοθετήσει» την ιστορία, το περιβάλλον, τους ήρωες. Πρέπει μόνο του να πλάσει στο μυαλό του τον νάνο και τον γίγαντα, τον δράκο και το ξωτικό, τη νεράιδα και τη μάγισσα. Έτσι θα αναπτύξει την κριτική του σκέψη, έτσι θα μπορέσει να επιλύσει προβλήματα στο μέλλον του.
Παράλληλα, μέσω των βιβλίων, το παιδί έρχεται σε επαφή με ένα πλουσιότερο λεξιλόγιο από αυτό του καθημερινού, προφορικού λόγου. Αυτό το βοηθά να «οργανώσει» τη σκέψη του και να κατανοήσει πιο σύνθετες έννοιες, αφού του προσφέρει τα εργαλεία για να εκφράσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις ανάγκες και τα συναισθήματά του.
Επιπλέον, μέσα από τις ιστορίες, τα παιδιά αναπτύσσουν την κοινωνική τους νοημοσύνη και την ενσυναίσθηση, καθώς βιώνουν μαζί με τους ήρωες φόβους, χαρές, αγωνίες, δυσκολίες. Έτσι, μαθαίνουν να σέβονται τους ανθρώπους γύρω τους, να κατανοούν τη διαφορετικότητα, να αντιδρούν με ευαισθησία και συμπόνια.
Ακόμα, τα βιβλία καλλιεργούν την περιέργεια. Δεν είναι μόνο η γνώση που προσφέρουν για τη φύση, τις επιστήμες, το σύμπαν, την ιστορία, τις τέχνες. Είναι, κυρίως, ότι η κάθε «απάντηση» που τους δίνει ένα βιβλίο γεννά ένα καινούριο «γιατί», αναπτύσσοντας με τρόπο φυσικό την αγάπη για τη μάθηση.
Τέλος, η ανάγνωση ενός βιβλίου μαζί με τα ενήλικα πρόσωπα του περιβάλλοντός του, ενισχύει τους συναισθηματικούς δεσμούς ανάμεσά τους, αρκεί να πρόκειται για μια εμπειρία ηρεμίας και απόλαυσης και όχι για μια καταναγκαστική δραστηριότητα. Δίνει ευκαιρία για συζητήσεις και καλλιέργεια αξιών, χωρίς απωθητικούς διδακτισμούς και ανυπόφορες ηθικολογίες.
Συνεπώς, η ανάγνωση βιβλίων με παιδιά δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια επιπλέον εκπαιδευτική δραστηριότητα, αλλά ως μία διαδραστική εμπειρία. Γι’ αυτό δεν «βομβαρδίζουμε» το παιδί με ερωτήσεις κατανόησης, δεν διορθώνουμε λέξεις αν βρίσκεται σε πρώιμο αναγνωστικό στάδιο -εκτός αν αλλάζει το νόημα- δεν επικρίνουμε τα συναισθήματα ή τις σκέψεις του, δεν συγκρίνουμε την αναγνωστική του διαθεσιμότητα με άλλων παιδιών και, το κυριότερο, δεν το χρησιμοποιούμε ως τιμωρία ή «αντάλλαγμα», αλλά, αντίθετα, ως προνόμιο μιας ολοκληρωμένης μέρας.
(Στο επόμενο: Διαβάζουμε με τα παιδιά από 0 έως 2 ετών)
