Μερικοί γονείς, βλέποντας το τρίχρονο παιδάκι τους να κουνά ρυθμικά τα χέρια του, πιστεύουν ότι έχει μουσικές ικανότητες και είναι αποφασισμένοι κάποια στιγμή να το ξεκινήσουν μαθήματα μουσικής. Άλλοι πάλι, αν το ακούσουν να τραγουδά «φάλτσα», το θεωρούν ατάλαντο και αφαιρούν τη μουσική από το κάδρο των πιθανών μελλοντικών δραστηριοτήτων του. Οι απόψεις της πλειονότητας των γονιών κινούνται σ’ αυτά τα δύο άκρα, όμως, όπως συμβαίνει με τα μαθηματικά, την ιστορία ή τη φυσική, η μουσική δεν αφορά μόνο τα παιδιά που θεωρούνται, ή και είναι, ταλαντούχα, αλλά όλα τα παιδιά.
Όμως, γιατί μουσική; Η πρώτη απάντηση είναι απλή. Γιατί είναι σημαντικό τα παιδιά να αντιλαμβάνονται αυτή τη δραστηριότητα ανθρώπινης έκφρασης, η οποία μάλιστα τα περιβάλλει παντού: τηλεόραση, ραδιόφωνο, υπολογιστές, κινητά, ξυπνητήρια, οικογενειακές γιορτές, ψυχαγωγία, στιγμές χαλάρωσης.
Ωστόσο, η ενασχόληση με τη μουσική προσφέρει πολύ μεγαλύτερα οφέλη. Οι μουσικές δραστηριότητες απαιτούν ταυτόχρονα φυσική συμμετοχή, διανοητική εγρήγορση, δημιουργική έμπνευση, συναισθηματική ωριμότητα. Σήμερα πλέον, μετά από πολυετείς έρευνες, έχει αποδειχτεί ότι η ενασχόληση με τη μουσική επηρεάζει τη λειτουργία του εγκεφάλου, καθώς ενεργοποιεί πολλές εγκεφαλικές διεργασίες ταυτόχρονα και επηρεάζει γνωστικές λειτουργίες όπως η μνήμη, η μάθηση, η προσοχή. Τα παιδιά που από πολύ μικρή ηλικία έχουν μουσικές δραστηριότητες φαίνεται να έχουν σημαντικά πλεονεκτήματα σε σχέση με εκείνα που στερούνται τέτοιων εμπειριών. Η κινητοποίηση των φυσικών και διανοητικών δυνατοτήτων που απαιτείται, ενδυναμώνει το σύνδεσμο μεταξύ των τμημάτων του εγκεφάλου. Ο εγκέφαλος γίνεται πιο αποδοτικός και ελαστικός στη διαχείριση μιας σειράς προκλήσεων: διανοητικών, πρακτικών, κοινωνικών, συναισθηματικών.
Επιπλέον, η μουσική βελτιώνει την ικανότητα των παιδιών να συνδέουν διάφορα κομμάτια της γνώσης. Αυτή η σύνδεση είναι αποφασιστικής σημασίας σε όλους τους τομείς της μάθησης και, φυσικά, αφορά όλες τις ηλικίες. Μαθαίνουμε κάτι καινούργιο όταν αντιλαμβανόμαστε πώς αυτό συνδέεται με κάτι που ήδη ξέρουμε. Όσο περισσότερες τέτοιες συνδέσεις κάνουμε, τόσο περισσότερο βελτιώνονται οι γνώσεις μας, αλλά και η μαθησιακή μας ικανότητα. Η μουσική είναι το κατ’ εξοχήν πεδίο όπου τέτοιοι συνδυασμοί είναι απαραίτητοι. Όταν, για παράδειγμα, οι μουσικοί ακούνε μουσική, την αντιλαμβάνονται ακριβώς μέσω αυτής της συνδυαστικής γνώσης. Μπορούν να αναγνωρίσουν τι όργανα παίζουν, περίπου την εποχή στην οποία ανήκει το συγκεκριμένο κομμάτι και, πιθανά, ποιος το έγραψε. Μπορεί ακόμα να είναι σε θέση να αναγνωρίσουν περίπλοκες τεχνικές λεπτομέρειες σχετικά με την εκτέλεση και να έχουν εμπεριστατωμένη γνώμη γι’ αυτό που άκουσαν. Όταν οι μουσικοί διαβάζουν μουσική καταλαβαίνουν ταυτόχρονα πολλά πράγματα: την «ακούνε» στο κεφάλι τους (όπως όταν διαβάζουμε σιωπηλά ένα βιβλίο), επεξεργάζονται διαφορετικούς ήχους και ρυθμούς, αντιλαμβάνονται τη δομή του μουσικού κειμένου, καθώς και την έκφραση. Αυτός ο τρόπος ολιστικής σκέψης, που σχετίζεται με τη μουσική, μπορεί να επιτευχθεί μόνο όταν ολόκληρος ο εγκέφαλος ενεργοποιείται και μόνο όταν όλοι οι τρόποι σκέψης συνδέονται ταυτόχρονα. Ασφαλώς υπάρχει μια μειονότητα ανθρώπων που είναι ικανή, από τη φύση της, να κάνει όλες τις απαραίτητες συνδέσεις. Για την πλειονότητα όμως απαιτείται η καλλιέργεια δεξιοτήτων προκειμένου να αναπτυχθούν οι απαραίτητες διανοητικές συνδέσεις που θα οδηγήσουν στην ανάπτυξη της συνδυαστικής σκέψης.
Ακόμα, η ενασχόληση με τη μουσική, όπως η εκμάθηση ενός οργάνου ή το τραγούδι, απαιτεί αναπτυγμένη αυτοπειθαρχία και αυτοέλεγχο, ενώ προσφέρει μια βαθιά αίσθηση ικανοποίησης, αναπτύσσοντας την αυτοεκτίμηση και τον αυτοσεβασμό. Οι σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις θεωρούν ότι τα παιδιά με αναπτυγμένο αυτοσεβασμό πετυχαίνουν περισσότερα, θεωρώντας αυτή τη σχέση επιτυχίας και αυτοσεβασμού απόλυτα αιτιολογημένη.
Και τέλος, η μουσική αποτελεί βασικό μέσο κοινωνικοποίησης. Τα παιδιά που τραγουδούν ή παίζουν μουσική με άλλα παιδιά δεν αναπτύσσουν μόνο κάποια τεχνικά προσόντα. Μαθαίνουν να λειτουργούν ομαδικά, να διαπραγματεύονται, να συνεργάζονται και να αναπτύσσουν το αίσθημα της συλλογικής ευθύνης, αποκτώντας έτσι κοινωνικές δεξιότητες πρωταρχικής σημασίας για μια ισορροπημένη ζωή.
Συνεπώς τα παιδιά, μέσω της μουσικής, εκπαιδεύονται και ωριμάζουν σωματικά, συναισθηματικά και κοινωνικά. Και αυτός είναι ο λόγος που η μουσική αφορά όλα τα παιδιά.
